Safnasafni

SJÓNAUKI TÍMARIT UM MYNDLIST, 2009 Hverju safnar þú, Níels?Engu fyrir sjálfan mig, nema næturgestum! Á fátt af veraldlegu góssi. Aftur á móti starfar

Var Kjarval alulistarmaur?

SJNAUKI TMARIT UM MYNDLIST, 2009
 
Hverju safnar , Nels?

Engu fyrir sjlfan mig, nema nturgestum! ftt af veraldlegu gssi. Aftur mti starfar Safnasafni eftir kveinni sfnunarstefnu sem byggir markmium skipulagsskr, og fyrir a sfnum vi Magnhildur verkum eftir alulistarmenn, uppfinningamenn og hagleiksmenn og hfum seinni t lagt herslu a nlgast framskna myndlist sem skarast vi alulist ea tengist ru v sem er til geymslum safnsins og gerir a kynokkafyllra
 
Hvernig ea eftir hvaa leium fer Safnasafni til a f verkin og hlutina?  
 
Sumir gestir vilja ir og uppvgir gefa a sem eim ykir vnt um, er hfilega strt og fer vel lfa ea leggja m vi vanga sr til yndis, arir arfleif afkastamikilla ttingja og vina. ur fyrr feruumst vi um landi og heimsttum flk sem vi hfum frtt a byggi til fna hluti, keyptum af v og settum sningar, en nna hfum vi augun hj okkur tt vi liggjum ekki beinlnis fyrir mnnum til a fanga eigur eirra
 
hverju byggist kvrunin um val verki inn safneignina?
 
Hvort a passar inn , s ess viri, hvort vi eigum a byrja einhverju nju ea efla a sem fyrir er
 
Hva kveikir ykkur?
 
Svara r hlfkringi: Safnarar afla fora til a bta afkomu sna, bjarga hverfandi minjum og menningu og stafesta mikilvgi arfleifarinnar fyrir komandi kynslum, skapa vermti, hafa yfirsn, girnast hgma, arfnast athygli, jst af ryggisleysi, og versta falli alvarlegum sjkdmi, fangar eigin sfnunarfknar!
 
A hverju leiti i? Fyrirfinnst eitthva sem i hafi engan huga ? ar vsa g til ess a Safnasafni hsir lka leikfng, brur og mis konar handverk.
 
Vi leitum a stykki sem getur stai sjlfsttt og heilla skoandann. Gott er a eiga mislegt srkennilegt og geggja pokahorninu, v einn smhlutur rmi getur lyft sningu, gert tslagi. Sumt af v sem vi kaupum ea iggjum er ekki endilega hugasvii okkar, anna hleypur vnt inn v a sr msa mguleika og hrflar vi v sem fyrir er, grar og hneykslar, sem er auvita snilld gagnvirku, lifandi safni
 
hefur sett fram kvena kenningu sem nefnist Hringferill myndlistar. Kenningin framkallar nning milli alulistar og samtmalistar og afnemur jafnvel mrkin milli eirra. Liggur essi kenning til grundvallar starfsemi Safnasafnsins?  
 
Varla, en Hringferill myndlistar er gagnlegur leiarvsir, g nota hann meal annars vi tlvuskrningu verka safninu. Hinga til hafa menn leitt hann hj sr, kannski hrddir vi a falla flokkana  Adun og Vana - sem flestir tilheyra - ekki tilbnir a takast vi krefjandi listskpun, dla frekar handverki vi hrifningu kunningja sinna. Flott hj r a taka upp rinn v okkur slendingum er vandi hndum listgreiningu. g hef engan huga v a draga verk dilkinn minn ef au tilheyra rum - hef sagt prenti a ori alulist s vafasamt tt vi notum a, og dugi sem samheiti - en margt mijumoi myndlistarinnar er vafasmu rli og allt lagi a hnippa a - kannski kveikja bl?
 
Hver var hvatinn a hugmyndum num um Hringferil myndlistar?
 
g hafi lengi reynt a finna lei fyrir safni til a skilgreina myndlist, hverju nafni sem hn nefnist, fannst byrgarleysi a gera a ekki, tt arir safnstjrar su sttir. Niurstaan var etta einfalda 16 tta kerfi sem hgt er a nota til a tta sig margbreytni tjningar og rvinnslu. Stefnur og tkni skipta ekki meginmli, miklu frekar r margttu tilfinningar sem vakna hj hfundi verksins og snerta ann sem skoar. Frumleiki og Sakleysi eru tgangspunktar Hringferli myndlistar, sjlfsprottnir, nokkurs konar hlistur og andstur smu andr. Svipa gildir reyndar um ara tti hringsins, eir tengjast og spegla hver annan, og stundum er ttur tvhlia, ea lykill a tvenns konar myndger
 
Er einhvers konar listskpun sem fellur jafnvel ekki inn greiningarkerfi?
 
Nei, en g vertek ekki fyrir a einhvers staar leynist verk sem erfitt er a rsta flokk, en vri jari tveggja samkvmt kerfinu
 
Eru einhverjar sr slenskar astur sem framkalla lkindi milli verka alulistarmannsins og samtmalistarmannsins Hugmyndaferli myndlistar?
 
Nei. g set fram tilgtu, a er kvei fli henni, nningur eins og orar a, v eitt leiir af ru og margt er skylt innbyris og tbyris. Hugleiingar mnar ta frekar undir skilning en nkvma flokkun, eru hjlpartki, ekki rslitavald, kannski s rf slku, v a einhverra hluta vegna hefur ori til samykki innan opinbera listgeirans, reist vanekkingu, og slegin skjaldborg um a, a eir sem gangi listahskla stgi umsvifalaust upp til himna og missi tengsl vi aluna, jafnvel jarlfi. Hva er til dmis svona merkilegt vi Jn Stefnsson, anna en feinir tmar lri hj Cezanne, 15 smileg mlverk? Seljum hin! Eru eir sgrmur Jnsson og rarinn B. orlksson ekki hli vi hli bsum landslagsfjsinu? arfi a pkka miki upp ! En brnausynlegt a minnast a hr a flugasti alulistarmaur landsins hefur lengst af veri talinn me essum ,,frumkvlum: Jhannes Kjarval. var enginn eirra takti vi tmann nema Finnur Jnsson, rstutta stund, erlendis eftir nm. Lklega er essi upphafning partur af sjlfsti jarinnar, a mia sig vi berandi str, styrkja flk trnni mtt sinn og megin. Andstan vi etta er feimnin vi a ra um barnan bkum Halldrs Laxness. Gekk Halldr skla til a lra fag sitt? Nei. Er hann aluskld? Hvar er samasemmerki? slendingar eru ekki ngu beinskeyttir gagnrni og vermtamati, a vantar msa parta fagurfrinnnar, jafnvel listfringana. Vi urfum a reisa bjartsnisbrr milli skjaborganna og spa lygi og hroka r skmaskotum safnanna
 
J, hugavert! tskru alulistarmanninn Kjarval. Hann er jafnvel skjaborg?
 
A minnsta kosti mjg htt uppi. g vakti einhvern tma athygli v spjalli hj Listaklbbnum Selmu - a hefi mtt sneia vanknun flaganna me sveju. Dsamleg stund fyrir mig, gleymanleg. En gttu a v a g sl ekki hugmyndum mnum fram til a gera lti r jfrgum mlara og stua adendur hans, heldur til a vekja flk af dvala og f a til a velta v fyrir sr hvort fyrri tma menn hafi misskili kallinn - og marga ara - lyft honum rangan stall, sumir lklega til a halda uppi veri verkum hans, nema afstraktlistin hafi spa til hans fylgi?
a sem einkenndi lf og list Kjarvals var einlgni hans, barnslegt hrifnmi, hrekkleysi og sam me lfrkinu, hfileiki til a roska myndlist sna innan vissra marka me heftu myndunarafli. Nlgun hans var bltt fram, sterk og karlmannleg, en um lei djp og tilfinningark. Eins og veist reifai Kjarval fyrir sr eim stefnum sem voru efstar baugi byrjun 20. aldar en fann ekki samhljm vi tarandann. Eftir leit og tilraunir sem leiddu til feinna grpandi mynda, hvarf Kjarval til upprunans, heim til slands. Hann virist san hafa misst tkin kvenum tmabilum sem leiddi til ess a myndsn hans rengdist listrunar- og lfelisfrilega, hvort heldur sem var pappr ea striga - og verkin uru snggtum betri fyrir viki. Sjnarrndin minnkai uns hn var nstum v a striki ofar fjallsbrn, hver skiki var nttur me samjppun forma og samliggjandi sveiglnum, hulduflk birtist upp r urru, teikningin var bundnari kunnttunni, glgg og sundurlaus, jafnvel ldru og sundurslitin, en vallt hrfandi. etta eru allt ekkt og viurkennd heilkenni frunum
 
Hva um manninn sjlfan?
 
hefur sjlfsagt heyrt sgur af upptkjum Kjarvals almannafri, sem sumir vilja kalla gjrninga, einnig frbr tilsvr og innlegg dagblum. Hegun hans var srkennileg og grandi og tti sr auvita andsvar tmabundinni truflun en var tekin gild sem frumlegir stlar, v listamenn hlutu a vera ruvsi en anna flk eim tma. Opinberlega var Kjarval annig ungamija athygli og frtta, hin andrka og seimagnaa mta sem menn luust sjlfrtt a til a leita svara vi leitnum spurningum. Mlverk Kjarvals var ur til hins sma og veikbura, nrmynd af lfi sem l fyrir ftum hans og lei sjlfrtt inn hraun og mosa. Nvist verunnar, lkami og andlit, var felumynd innan landslagsins og vinslt af flki a leita hana uppi. Adendur Kjarvals lentu ar af leiandi margir blindgtu, eir upphfu nttrubarni sem fddist srri ftkt, var komi fyrir hj vandalausum fjarska, lst upp vi harri, vann vosb og amstri, braust  r rbirg til frama. eir bjuggu til hugsjna- og yfirlistarmanninn sem varpai llu burtu til ess a geta helga sig kllun sinni og unni j og landi strfenglegt gagn. etta tti hann a hafa gert me v a efla me sr nja skynjun   landinu, skerpt tsn, nlg og dpt, forma trleikann me litum, gefi verki snu ilm og fer, samsamast landinu fullkomlega og skilyrislaust - sem er rtt. eir eltu hann rndum og tndu upp gullkornin sem hann stri kringum sig. Hvaeina sem meistari eirra sagi gripu eir lofti, ltilltir, akkltir, aumjkir og lotningarfullir, jafnvel tt v vri feykt sem einskisveru fisi t blinn. Allt var hfleyg viska, lj, allfi sjlft. eir lku hrpu sorgar og trega, askilna Kjarvals fr konu og ungum brnum, og lstu v fjlglega a harmur hans vri hafinn yfir spurn og vafa, og hefi breyst samlan me gulegri skpun. etta var gert gri tr og sannfringu um mikilleik mlarans, hann snart strengi slarinnar ruvsi en arir hfu gert, veitti mnnum hlutdeild fegur ofar mannlegri krfu
 
Hljmar eins og gosgn?
 
J - fyrirgefur hva g er langorur, en mli er brnt, v egar vi hggvum ennan hnt leysast hinir af sjlfu sr, reynslulaust. ratugi st Kjarval einn hrauninu, fugl me tbreidda vngi, fjarri run og umbrotum, tignaur sem skurgo. Matthas Johannesen og Thor Vilhjlmsson rituu miklar bkur um ljfling sinn, svo nmir menn undursamleik hans, ekki sur snjallir sjlfir, og hlu varnarvirki orkynngi kringum hann gegn vonsku veraldar og flri heimskra manna, sem yrpast a englum til a knsetja og merja r eim gfuna, og hafi eir heila kk fyrir - rtt fyrir gruggi sem rann kjlfari
 
Hvernig var Kjarval teki aljavettvangi? Sem furufugli?
 
slenskir ramenn, lambakjtsalar og fisktflytjendur hafa lengi reynt a markassetja Kjarval erlendis - sem samtmalistamann - en aldrei tekist, me einni undantekningu, en fugum formerkjum: Rssar su strax a eitthva var bogi vi barni egar sning verkum hans var sett upp Moskvu um ri og spuru uppnumdir og kafir: Eigi i slendingar fleiri svona heillandi alumlara? Lfsverk Kjarvals fll sem fls jarslina ar eystra, unglyndi, sknuurinn, harmurinn og tjningardptin. v miur var svo afhjpandi spurningu mtt me kuldalegri gn virulegum listhsum fyrir sunnan - lklega af smu furufuglum sem halda a 30 sund ra gmul hellamlverk hafi veri ger af lrum listamnnum. Kjarval virist hafa teki vibrag gegn fllum og unni sig t r eim me v a tj reynslu sna, en hann var ekki skyldleik vi run myndlistarinnar, hvorki slandi n ti heimi. En vi getum me sanni viurkennt hann sem einn mesta meistara alulist veraldar fyrr og sar, umdeilanlegan snilling sem ni mikilfenglegum hum, og hljtum v a spyrja: Er ekki kominn tmi til a slenska jin kynni Kjarval sem slkan og afli honum viurkenningar heimsins, styji hann niur af stallinum, sta ess a einangra hann sem stabundi fyrirbri slandi? Um lei gtu fjlmargir listamenn anda lttar og aflagt trna samtmalistarmanninn sr, tilbninginn, enda hafa eir ekkert me hann a gera. Rifjum snggvast upp a Pablo Picasso fr hamfrum egar hann skipti um konur, og var eins og yrmdi yfir hann sjkleg heift, hann svvirti r njustu verkum snum og tk flugi yfir Vibrag samkvmt tilgtu minni. Mtti leiinni athuga hvort Cobra-maurinn Carl Henning Pedersen sitji ekki nlgt Kjarval; svona yndislegur mlari - og tli flagar hans hafi ekki haft vning af bernskunni lka
 
Eru hugsanlega alls engin mrk milli....er ll samtmalist alulist?
 
Langt fr, en margt er reiki og sitthva skli og skpun. Samtmalistin lur nokku fyrir a hva ungir listamenn eru stundum frhverfir fegurarmati, akademskum gildum, nefni lkamann sem dmi, eim finnst hann gamaldags, hafa ekki lrt um bein og vva, ea slpa sitt tlt, og ess vegna er fgran verkum eirra tilbrigi vi skrpamyndir og aljlega bjgun lkama mannsins. Ef skoar Stemmingu tilgtu minni sru strax hva g meina. Flk nkomi r listasklum gerir lka oft roskaa hluti, vsvitandi ea afvitandi, hugmyndin er reiki, tilfinningin glgg, handbragi stirbusalegt, efnisvali rangt. Mr dettur hug uppreisn gegn hpefli sklans, a skera sig r, vera essinu snu. eru alltof margir eldri listamenn hir hugmyndaheimi og tkni sem eir gjrekkja, og eiga stundum erfitt me a brjta sig lausa r eim lgum. Mig langar til a segja fr sningu sem Harpa Bjrnsdttir tti hugmynd a og vann a samt lfu Nordal fyrir nokkrum rum og r klluu Ferafuu. r fengu tttakendum afmarka rmi og viti menn: Skyndilega brutust vanafastar slir inn r sld og bjuggu til verk sem vsuu fram vi og bru mrg keim af alulist. Hins vegar eigum vi frbra listamenn sem aldrei gengu listaskla en vinna rkrtt, nefni af handahfi Kristjn Gumundsson og Gunnar rn Gunnarsson
 
Hvernig sru Safnasafni og safneignina rast?
 
a er brnt a ra a v starfsflk, svo a geti sinnt hlutverkum snum samkvmt skipulagsskr, en eins og kunnugt er vinnum vi Magnhildur launalaus ll au verk sem vi treystum okkur . Innan riggja ra vil g v sj flk a strfum vi safnstjrn, fjrmlastjrn og markasml, forvrslu, safnvrslu og rannsknir, hsvrslu, frslu, kynningu og tgfu, umsjn me gestamttku, safnb og veitingasal, alls tta manns, og verktaka til a sinna srfristrfum og sningarstjrn. Mr finnst a elileg krafa hendur rkisvaldinu a a tvegi f til a standa straum af essum kostnai, v Safnasafni heldur utan um svo mikilvgan mlaflokk innan slenskrar menningar a a er auvita skylda a sinna honum me reisn. Me essu starfsflki yri safni fljtt komi hp 14 flugustu alulistarsafna heims. Safneignin eftir a styrkjast, v n eru uppi reifingar um a f hinga sundir verka, nefni engin nfn. g held a enn fleiri framskin listaverk btist vi safni, srstaklega au sem skarast vi alulist, ea eru ger undir hrifum jlegra minna, eins og vi ekkjum vel verkum fjlmargra listamanna. g vil nnari samvinnu vi stofnanir syra, tiltek Listahskla slands, en srstaklega Nlistasafni sem hefur undraskmmum tma risi r sku eldsmiju djarfra hugmynda

Huginn r Arason, myndlistarmaur, Reykjavk

Framsetning efnis

moya - Útgáfa 1.13 2009 - Stefna ehf