Hringferill myndlistar, 16 þátta greiningarkerfi
Frumleiki
Hrein og tær hugmynd sem stendur ein án stuðnings, þróast ekki, og útvatnast ef reynt er að fylgja henni eftir í tilbrigðaformi. Þeir örfáu listamenn sem sífellt birta frumlegar hugmyndir og ný sjónarhorn njóta yfirleitt ekki mikillar athygli, hvorki markaðar né safna, eru taldir skorta nauðsynlega staðfestu og einkennandi stíl, en eru í raun sívirkir, ferskir og leitandi og skapa áhrifaríka myndlist
Könnun
Hugmynd er tekin til rannsóknar, unnin af nákvæmni, sett fram með skilgreindar aðstæður í huga og leidd að rökréttri niðurstöðu. Úrvinnslan gerir kröfur um óþvingaða efnisnotkun, fagmennsku og gæði
Aðdáun
Myndmálið er þrautpínt út frá hugmynd annars myndlistamanns, orðið afrit af verki hans. Sporgöngumaður sem reynir að skapa sér sérstakt stílbrigði gefst upp og snýr sér að annarri fyrirmynd til að herma eftir. Hann virðist ekki geta viðað að sér áhrifum þannig að verk hans fái persónulegan blæ, séu hans eigin
Vani
Listræn tjáning en varla list. Höfundurinn er sefjaður af sjálfsmærð og stöðugri aðdáun annarra. Þetta eru endurtekin form, glannalegir litir og flottheit, en svo flaumósa myndgerð á yfirleitt greiðan aðgang að áhrifagjörnum kaupendum sem líta fremur til vinsælda en gæða. Hún er sýnileg í verslunum og stórmörkuðum, markaðssett af útsjónarsemi eins og hver önnur vara. En það vantar í hana merg og blóð
Föndur
Annars vegar ósjálfstæð myndgerð þar sem er málað og saumað eftir númerum eða steypt í fjöldaframleidd mót. Rammar skipta miklu í þessari máttlausu fjöldaframleiðslu, vandað handverk, umbúðir og skreytingar. Hins vegar myndgerð sem sprettur fram úr einkalífi eða áhugamáli, fær hugþekkan blæ og sjálfstætt yfirbragð vegna frávika í teikningu og litanotkun og fetar sig á þeirri mjóu línu sem aðskilur list frá fúski - og þokast yfir í Frásögnina
Listlíki
Formgliðnun eða samþjöppun tákna, aragrúi smáatriða, ofhlæði og úrkynjun, þannig að handverkið ber innihaldið ofurliði. Verkið hrindir fólki frá sér eða drukknar í hryggðarskopi. Listlíki getur líka verið hvati fyrir menn að breyta til, nota það sem fyrirmynd að nýju listaverki, stækkað, skrumskælt eða upphafið, þannig að það fái ferskan hljóm og falli að ríkjandi andrúmslofti. Sjá nánar í Stemmingu
Þjóðrækni
Rómantísk sýn á land og þjóð með persónulegri nálgun, kærleik og virðingu. Mikilvæg gildi eru í brennipunkti, afturhvarf til æsku og dýrmætra minninga sem vekja ljúfar kenndir. Þessi tilfinningaríka aðkoma birtist í kvöldstemmum, dalalæðu og mistri til fjalla: afmarkaðri sýn, nálægð við landið og órjúfanlegri tryggð við það
Skreyti
Myndgerð sem lýsir gleði og hamingju með fjörmiklum formum og tákngervingum. Hún er hraðvirk og grípandi, liggur upp við yfirborðið en nær sjaldan tilfinningalegri dýpt
Sakleysi
Einföld myndgerð, sjálfsprottin og hispurslaus, gerð án utanaðkomandi áhrifa, endurtekin með litlum tilbrigðum og fáum litum, oft í stórum flokkum þar sem öll verkin eru keimlík og spegla persónu höfundarins, en aldrei samfélag hans. Rétt er að geta þess að teikningar barna eru af öðru tagi, því að börn staðsetja sig í myndheiminum og hafa næstum því líkamlega nánd. Þau segja sögur og lýsa reynslu, fela eitt og ota öðru fram eftir hentugleikum
Íhald
Fylgispekt við hefðir, skipulag og tákngildi í kyrrstæðum samfélögum, sem gera mun á því hvar einstaklingur stendur innan ættflokks, almúga eða hirðar. Oftast eru verkin bundin trúarathöfnum, kynferðismálum og manndómsvígslum, veiðum, ferðalögum, minningum um látna, lækningum, töfrum og launhelgum. Myndgerð þessi (primitive) hafði gríðarmikil áhrif á alþjóðlega gerjun í byrjun 20. aldar, en skekkti um leið nokkuð sýn manna á gildi hennar innan hugmyndaheimsins og umhverfisins sem mótaði hana og þróaði í rás aldanna. Í nútímanum örlar á staðlaðri myndgerð meðal hópa sem hafa tilhneigingu til að þjappa sér saman, svo sem íþróttafélaga og einkaklúbba, með táknum, merkjum, fánum og minjagripum til að viðhalda samruna, einingu, trúmennsku, staðfestu og völdum
Frásögn
Myndir sem varðveita andblæ liðinna tíma, lýsa verklagi og atvinnuháttum, taka fyrir sögur og minni, örnefni, dal, fjall, goðafræði, ævintýri, leiki og ferðalög, eða yfirnáttúruleg fyrirbæri, oft með nákvæmum útskýringum. Viðburðir úr æsku eru sagðir á sjálfsagðan hátt, rétt eins og fréttir. Þá má nefna þau vinnubrögð frásagnarfólks að nota náttúruform, afganga og endurvinnanlega hluti
Viðbragð
Myndir sem eru unnar sem andsvar við leiðindum og stöðnun, áreiti, einelti, afbrýði, ástleysi og höfnun, ofbeldi, einangrun, fangelsun, fíkn, svikum, starfsuppsögn, meiðslum, veikindum, missi og sorg. Annars vegar flytja þær beinskeytt skilaboð með blygðunarlausum framslætti og ruddaskap, jafnvel niðurbroti, klámi og trúarofstæki. Hins vegar eru myndirnar innhverfar og blíðar, fara yfir þröskuld raunveruleikans og stefna inn á við þar sem hlutirnir eru afstæðir og sérgerðir og kúra í friði. Það sem áður útilokaði viðkomandi mann frá eðlilegri þátttöku, tákngerist smám saman í vörn utan um sársauka og einmanaleik, hann afneitar því sem hrjáir hann og reynir að sætta sig við orðinn hlut, felur, upptendrar, fegrar, gleymir - og fyrirgefur
Sýnir
Annars vegar myndgerð sem framkallast af neyslu vímuefna þar sem óraunverulegir atburðir brjótast fram stjórnlaust, oft með sprengikrafti og látum. Formin eru sveigjanleg og afbökuð, litadýrðin sjúkleg. Þetta eru uppskurðir á sál og líkama, endurlausn og alsæla, eða hyldýpi martraðarinnar. Framsetningin er í engum tengslum við raunveruleikann, heldur ósjálfráð framrás undirmeðvitundarinnar. Hins vegar myndgerð sem verður til vegna bágrar geðheilsu eða langvinnrar lyfjameðferðar, nema hvort tveggja sé. Menn grípa í nærtæk hálmstrá, eru í nánu sambandi við fljúgandi furðuhluti og guðlegar verur, telja sig hafa ákveðnu hlutverki að gegna og trúa á þau skilaboð sem þeim berast með ofurnæmri sýn, heyrn eða skynjun
Stemming
Hleypidómaleysi, kærulaust viðhorf gagnvart lærdómi, höfnun á viðteknum sannindum og umsnúningur á hegðun. List í þessum flokki er vaxtarbroddur í þróun nýrrar tjáningar og logar af skrýtnum uppátækjum, elskulegri kímni, barnslegri ádeilu og stríðni. Stundum er hún gelgjuleg en umfram allt heiðarleg. Athyglisvert er að skoða hvernig höfundar þessarar myndgerðar sækja í listlíkið eða ígildi þess, notfæra sér möguleika upplausnar, formleysu og ofhlæðis og tengja þá persónulegum geðhrifum
Ýkjur
Gagnrýn afstaða, pólítískar öfgar, listfræðileg innskot til að hneyksla og stuða og kalla fram víðtæk viðbrögð, jafnvel með gjörningum sem jaðra við sjálfspíningu
Speki
Gervivísindi með sýndarrökum, hjáfræði og sérvisku. Vitnað í eigin rannsóknir með miklu streymi upplýsinga og smáatriða sem ruglar skoðandann í ríminu, nema hann hafi lagt á sig nokkurt erfiði til að skilja frumhugsunina og sé orðinn innvígður í hugmyndakerfið. Myndgerðin er yfirleitt falleg og grípandi, og ef skoðandinn nýtur hennar frjáls og óþjakaður af inntakinu, þá verður hann undireins aðdáandi viðkomandi listamanns
