Safnasafni­

Ýmislegt um brúður að fornu og nýjuBrúður eru spegilmyndir manna, ígildi þeirra og verndarar, vinir barna, trúarstoðir, kennslugögn og verkfæri til góðs

Br˙­usafn

Ţmislegt um br˙­ur a­ fornu og nřju

Br˙­ur eru spegilmyndir manna, Ýgildi ■eirra og verndarar, vinir barna, tr˙arsto­ir, kennslug÷gn og verkfŠri til gˇ­s og ills. Br˙­ur hafa lÝklega fylgt manninum frß ÷rˇfi alda en komu fyrst Ý ljˇs ■egar opna­ar voru grafir ■jˇ­a sem bjuggu vi­ hagstŠ­ ve­urfarsleg skilyr­i, eins og t.d. Ý Egyptalandi, myndir ˙r leir og trÚ sem sřna ■rŠla, bŠndur, i­na­armenn og presta a­ st÷rfum
Br˙­ur hafa veri­ tßknmyndir Ý tr˙arlegum ath÷fnum svo langt sem sagan nŠr. Aztekar l÷g­u br˙­ur ß grafir, sem reyndar er enn gert Ý Per˙. Hef­ er fyrir notkun br˙­unnar Ý helgisi­um Hopi-indjßna Ý nor­austurhluta Arizona Ý BandarÝkjunum: fe­ur og frŠndur klŠ­ast b˙ningum og grÝmum Ý anda hins forna si­ar og dansa ß hßtÝ­um Ý gervi Sotuqnangu himingu­s, Masao fri­argu­s, Kwanitaqa hli­var­argu­s Undirheima og Alosaka frjˇsemisgu­s. Dansararnir ˙tb˙a sÚrstakar br˙­ur (dřrgripi) sem ■eir gefa b÷rnum Šttarinnar og eiga a­ vera ■eim fyrirmyndir Ý tr˙arlegu uppeldi og lei­s÷gn Ý lÝfinu. Engar tvŠr br˙­ur eru eins og eru ■Šr unnar ˙t frß ßkve­num grunn■ßttum er spanna minnst 266 atri­i Ý formum og litum, lÝnum, tßknum, efnum og skreytingum - og rŠ­ur skipan ■eirra innan heildarinnar
Forn-Keltar reistu grÝ­arstˇrar br˙­ur ˙r timbri, trˇ­u inn Ý ■Šr misyndisfˇlki og kveiktu Ý gu­unum til dřr­ar. Br˙­ur eru sag­ar bo­a harm og ßhamingju Ý ═rak. ┴ Kyrrahafseyjum eru ■Šr vÝ­a nota­ar Ý voodoo-galdri og prjˇnum stungi­ Ý lÝkamsparta slÝkra tßknmynda fˇlks sem t. d. er Štla­ a­ taka veiki til vi­v÷runar, ellegar deyja
VÝ­a Ý AsÝu eru strengja- og stangarbr˙­ur nota­a Ý leikh˙sum til a­ segja Švintřri og dŠmis÷gur e­a leggja ˙t af innansveitarlÝfi og vi­bur­um, jafnvel undir ß■jßn og hersetu
═ flestum AfrÝkurÝkjum er br˙­an tßkn tilbei­slu og frjˇsemi og hlutverk hennar margslungi­ Ý lÝfi kvenna jafnt sem karla ═ Sřrlandi hengja ungar st˙lkur br˙­ur ˙t Ý glugga til a­ auglřsa a­ ■Šr sÚu komnar ß giftingaraldurinn
═ Evrˇpu hefur br˙­an ■rˇast me­ allt ÷­rum hŠtti, ■ar er h˙n birtingarmynd ■jˇ­fÚlagsstigans, st÷­utßkn sem lřtur breytingum og tÝ­aranda. Sunnudagsbr˙­ur voru teknar ˙r hillum ß efna­ri heimilum og b÷rnum leyft a­ halda ß ■eim undir eftirliti fˇstra sinna. A­alskonur og a­rar hef­arfr˙r fengu sendar br˙­ur heim frß tÝskuh˙sum og p÷ntu­u sÚr kjˇla, nŠrf÷t og fylgihluti eftir ■eim, og eru til upplřsingar um ■etta frß 14. ÷ld. Mß ef til vill ßlykta sem svo a­ ■essar br˙­ur sÚu fyrirmyndir n˙tÝma sřningarst˙lkna og fegur­ardrottninga?
Evrˇpskri br˙­uger­ er oft skipt ni­ur Ý tÝmabil, nokku­ misjafnt eftir ■vÝ hver skrßir: 1700-1850 sßust trÚbr˙­ur Ý Ůřskalandi, og frß 1830, br˙­ur ˙r pappamassa, klŠddar ■jˇ­b˙ningum, einnig Ý Ůřskalandi, og ß sama tÝma br˙­ur frß Konunglegu postulÝnsverksmi­junni Ý Kaupmannah÷fn og enskar br˙­ur ˙r ˇglerju­u postulÝni. 1880 franskar tÝskubr˙­ur og telpnabr˙­ur, 1890-1900 franskar og ■řskar barna- og unglingabr˙­ur, 1900-1920 br˙­ur sem lÝkjast b÷rnum. 1902 vakti br˙­an Lady Betty Modish mikla athygli Ý tÝskuheiminum Ý Boston, fylgdu henni margir b˙ningar og aukahlutir. Ein af fyrstu barnastj÷rnunum, Shirley Temple, var tekin til fyrirmyndar a­ br˙­u sem seldist Ý risask÷mmtum vÝ­a um heim. Upp frß ■vÝ hafa br˙­ur veri­ fj÷ldaframleiddar sem v÷rumerki, oftast hß­ar tÝskusveiflum: Vogue-br˙­urnar Ginny, Ginnette, Jeff og Jill 1948, Barbie 1959, Sindy 1960, og svo hver af annarri
Me­ tilkomu sjˇnvarpsins fengu br˙­urnar nřtt hlutverk, fyrst hand- og fingrabr˙­ir Ý barnatÝmum, en sÝ­ar vÚlvŠddar eins og t.d. Pr˙­uleikararnir, og br˙­urnar Ý LatabŠ sem hafa veri­ fŠr­ar yfir Ý kvikmyndaformi­ og marka­ssettar vÝ­a erlendis
┴ vaxmyndas÷fnum eru stundarfrŠg­ar- og heimss÷gulegar persˇnur klŠddar upp og haf­ar til sřnis, og nßkvŠmar minni eftirlÝkingar seldar gestum
Br˙­ur eru hjßlpartŠki kynlÝfsins, a­rar nota­ar vi­ ÷ryggisprˇf ß bÝlum. ŮŠr eru tindßtar, tr˙­ar, dvergar, minnismerki, ver­ir ß h˙s■÷kum, stafnlÝkneski, d˙kkulÝsur og pappamerki Ý lÝki l÷greglu, poppgo­a og stjˇrnmßlamanna, fuglahrŠ­ur, skilti yfir b˙­ardyrum, fatagÝnur, hitapokar, hylki utan um klˇsettpappÝr, handf÷ng ß g÷ngust÷fum og sippub÷ndum
┴ sÝ­ust ßrum hafa br˙­ur fengi­ meira vŠgi Ý leikjum barna og unglinga sem safnheildir af persˇnum Ý kvikmyndum og myndas÷gum: Batman og Robin, Superman, Spiderman og hetjum ˙r tŠknibrellumyndum: Star Wars, Star Trek, Ninja og Ghost Busters, a­ ˇgleymdu Disneylandi
Erfitt getur reynst a­ greina ß milli br˙­u og h÷ggmyndar e­a setja einhver hugmyndaleg takm÷rk. Efnisnotkun beggja ger­a er jafn fj÷lbreytt og sundurleit, hugurinn a­ baki ß■ekkur Ý sumum tilfellum. Sem dŠmi mß nefna ■řsku listakonuna Karin Sander sem er h÷fundur a­ a­ 100 styttum Ý hlutf÷llunum 1:10, hßrnßkvŠmt t÷lvusk÷nnu­um Ý lÝkingu lifandi fˇlks, sem hefur hloti­ frŠg­ ß sÝnum punkti. Stytturnar voru a­ ÷llu leyti b˙nar til Ý sjßlfvirkum vÚlum og lÝta ˙t fyrir a­ vera ß m÷rkum h÷ggmyndar og listrŠnnar br˙­u
Br˙­an dregur dßm af h÷ggmyndinni ■egar h˙n er unnin af listfengi og frjˇrri hugkvŠmni, h÷ggmyndin fŠrist yfir Ý br˙­udeildina ef h÷fundur hennar missir sjˇnar ß kr÷fuh÷r­um tilgangi sÝnum: a­ skapa einstakt, frumlegt listaverk


Framsetning efnis

moya - Útgáfa 1.13 2009 - Stefna ehf